Τις προάλλες άρχισα να σκέφτομαι τον Πίτερ Παν, τον διάσημο ήρωα του J.M.Barrie. Το αγόρι που δεν μεγάλωνε ποτέ. Το σύμβολο της ξεγνοιασιάς της παιδικής ηλικίας. Πόσο όμως ευτυχισμένος είναι πράγματι κάποιος που δεν μεγαλώνει ποτέ;
Καθόλου. Και, όχι. Δεν θέλω καλοκαιριάτικα να μπλέξω στη συζήτηση για το πώς η θνητότητα δίνει νόημα στη ζωή μας, επειδή ακριβώς δεν είναι ατελείωτη. Αναφέρομαι σε κάτι πολύ πιο πεζό και καθημερινό. Στη γενιά μου, αυτή που έμεινε στην κοινή συνείδηση ως “η γενιά της κρίσης”, και σε αυτή που ακολούθησε. Μια γενιά που δεν την αφήνουν να μεγαλώσει, που της επιβάλουν να γίνει με το ζόρι Πίτερ Παν.
Σκεφτόμουν αυτές τις μέρες, με αφορμή την εκδήλωση που διοργάνωσε η Νέα Αριστερά “Πόση ζωή χωράει στο 608, στις “τρύπες” των 800 ευρώ και στα sold out events που δεν μπορείς να πας;” πόσο διαφέρει η δική μου γενιά από αυτή των γονιών μας.
Στα 40 τους, οι γονείς μου είχαν τρία παιδιά, είχαν μόλις αγοράσει ένα μεγάλο, καινούριο διαμέρισμα να μας χωράει όλους, είχαν μόνιμη δουλειά. Τον Φλεβάρη αγόραζαν εκείνον τον μεγάλο τόμο που έβγαινε κάθε χρόνο, με τον τίτλο “ΔΙΑΚΟΠΕΣ”, έτσι με κεφαλαία, και διάλεγαν σε ποιο νησί θα πηγαίναμε οι πέντε μας διακοπές για δυο βδομάδες. Αργότερα θα αποκτούσαν κι ένα εξοχικό, για να κάνουμε περισσότερο καιρό τα μπάνια μας, ενώ ταυτόχρονα ήταν σε θέση να παρέχουν σε τρία παιδιά τα πάντα: γλώσσες, τέχνες, αθλητισμό, φροντιστήρια, διασκέδαση, συναυλίες, ταξίδια και, τελικά, πανεπιστημιακές σπουδές σε δύο διαφορετικές πόλεις. Δεν λέω ότι δεν δούλεψαν, δεν κουράστηκαν, δεν αγχώθηκαν για να τα κάνουν όλα αυτά. Όμως, τουλάχιστον, έβλεπαν τις προσπάθειές τους να αποδίδουν, να οδηγούν κάπου.
Στην ηλικία τους, εγώ δεν έχω παιδιά και δεν προβλέπεται να προλαβαίνω να κάνω. Δουλεύω σε δύο παράλληλες δουλειές, στη μία ως μισθωτή με εξάμηνη σύμβαση, στην άλλη “μπλοκάκι” με ετήσια - και δεν παραπονιέμαι, γιατί τουλάχιστον δουλεύω σε καλές συνθήκες και πάνω σε αυτό που σπούδασα και μου αρέσει να κάνω, κάτι που δεν είναι ο κανόνας. Και προετοιμάζομαι ψυχολογικά, καθώς πολύ σύντομα θα χρειαστεί να εγκαταλείψω τη γειτονιά στην οποία πέρασα όλη την ενήλικη ζωή μου, από όταν ήρθα στην Αθήνα το 2003. Στα πεζοδρόμιά της ακούει πια κανείς μόνο βαλίτσες να σέρνονται και τα ενοίκια - και μαζί τους τα μανάβικα, οι καφετέριες, οι φούρνοι και όλα τα υπόλοιπα - είναι πια απλησίαστα. Ακόμα και με δεύτερη δουλειά. Και να πω την αλήθεια, τρίτη δεν αντέχω να βρω. Άλλωστε, όταν σχολάω από τις δύο δουλειές μου, δεν τελειώνουν οι υποχρεώσεις: ακόμα ένα πτυχίο, ακόμα μία ξένη γλώσσα, ακόμα μία δεξιότητα - γιατί ποτέ δεν ξέρεις πότε θα χρειαστείς να ξαναψάξεις για δουλειά. Και είμαι τυχερή που οι δικοί μου κατάφεραν να μην χάσουν μέσα στην κρίση το εξοχικό τους, οπότε θα μπορέσω να περάσω και φέτος λίγες μέρες εκεί. Και όλα αυτά, ενώ νομίζω πως είμαι από τους σχετικά τυχερούς.
Η γενιά μου, όπως και η επόμενη, ζει μία (υπερβολικά) παρατεταμένη εφηβεία - με την κακή έννοια. Ζει σε συνθήκες εργασιακής επισφάλειας, ετεροαπασχολείται, τρέχει από τη μία δουλειά στην άλλη, προσπαθώντας να στριμωχτεί σε λεωφορεία που αγκομαχάνε και μετρό που έρχονται όλο και πιο σπάνια. Νοικιάζει μικρά και κακής ποιότητας σπίτια, τα οποία αναγκάζεται να αλλάζει συνέχεια, κυνηγημένη από τη μία γειτονιά της Αθήνας μετά την άλλη, λόγω της προελαύνουσας τουριστικοποίησης και του αστικού εξευγενισμού (gentrification), που κάνει το κόστος της στέγης απαγορευτικό. Δεν κάνει οικογένεια ή αποφασίζει να αποκτήσει παιδί (στον ενικό, συνήθως - ένα και πολύ είναι) σχεδόν μια δεκαετία αργότερα σε σύγκριση με τους προηγούμενους.
Και λόγω όλων αυτών, εξακολουθεί, ακόμα και τώρα που έχει περάσει τα σαράντα, να θεωρείται “νεολαία”. Η υποτιθέμενη παρατεταμένη νεότητα είναι η χρυσόσκονη, με την οποία πασπαλίζουμε το χάπι της γενικευμένης ανασφάλειας, μπας και μπορέσουμε να το καταπιούμε πιο εύκολα. Και ταυτόχρονα, η μεγαλύτερη παγίδα, που δεν μας αφήνει όχι μόνο να διεκδικήσουμε μεγαλύτερη ασφάλεια και σταθερότητα, αλλά και να μπορέσουμε να μειώσουμε τις απαιτήσεις από τους εαυτούς μας. Να χαλαρώσουμε. Να σταθούμε μια στιγμή και να πούμε “ναι, καλά είμαι εδώ, μπορώ για τα επόμενα δέκα, είκοσι χρόνια να μην κάνω καμία δραματική αλλαγή”. Η εξίσωση της επισφάλειας με τη νεότητα είναι μια ρομαντικοποίηση που δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα.
Όχι, δεν είμαι και δεν θέλω να είμαι νεολαία. Βρίσκομαι στο μέσο της ζωής μου, έχω ήδη δουλέψει σχεδόν είκοσι χρόνια και θέλω να μπορέσω να σταματήσω να αποδεικνύω τον εαυτό μου και να κυνηγάω την επόμενη δουλειά ή το επόμενο διαμέρισμα. Όχι, δεν θέλω να “βολευτώ” ούτε να παραιτηθώ. Μου αρέσει να είμαι δημιουργική, να ψάχνω ενδιαφέροντα πράγματα στη δουλειά και έξω από αυτή. Θέλω όμως να μπορώ να αρχίσω να απολαμβάνω τους καρπούς των κόπων μου. Και κυρίως, να μην μένω νέα με το στανιό.
Απαιτώ να έχω μία δουλειά και να μπορώ με αυτή να πληρώσω τα βασικά. Και όχι, τα βασικά τον 21ο αιώνα δεν είναι το “φως, νερό, τηλέφωνο”. Είναι και οι διακοπές - να μπορώ να χαρώ κι εγώ το περιβόητο “ελληνικό καλοκαίρι”. Είναι η δυνατότητα να παρακολουθήσω θέατρα, συναυλίες. Να ταξιδέψω, να βγω με φίλους μια φορά τη βδομάδα τουλάχιστον, να πάρω ένα δώρο για μια κοινωνική υποχρέωση. Να αγοράσω βιβλία και ρούχα. Να υποστηρίξω ένα χόμπι. Να πάω στον οδοντίατρο όποτε χρειαστεί, να επισκευάσω κάτι στο σπίτι μου ή να κάνω σέρβις στο αυτοκίνητό μου (αφού πρώτα πάρω αυτοκίνητο, φυσικά). Και, αν το επιλέξω, να μεγαλώσω ένα ή περισσότερα παιδιά.
Έχω δικαίωμα να μεγαλώσω. Πρώτα απ’ όλα, γιατί ό,τι και να λέμε, ό,τι και να κάνουμε, το σώμα έχει τους δικούς του κανόνες. Είμαστε άνθρωποι, με μάτια, χέρια και πόδια. Μπορεί να μην φοράω ταγιέρ, όπως κάποτε η μαμά μου - άλλωστε ούτε κι εκείνη φοράει πια ταγιέρ - αλλά όλα τα t-shirts και τα sneakers του κόσμου δεν πρόκειται να αλλάξουν το γεγονός ότι είμαι σαράντα χρονών. Όλο και πιο συχνά, χρειάζομαι πιο δυνατό φως ή κρατάω λίγο πιο μακριά το χαρτί ή την οθόνη όταν θέλω να διαβάσω κάτι. Μαθαίνω πια, εγώ που δεν το ήξερα ποτέ, τι σημαίνει το “πονάει η μέση μου”. Στα πόδια μου άρχισαν να εμφανίζονται κάτι μικρές σπασμένες φλεβίτσες και δεν αντέχω πια να στέκομαι πολλές ώρες όρθια. Τα σαββατοκύριακα, όταν δεν δουλεύω, πέφτω στον καναπέ ξερή και λέω συνέχεια από μέσα μου “σήκω, πρέπει να βάλεις πλυντήριο και να μαγειρέψεις, αλλιώς δεν θα προλάβεις μέσα στη βδομάδα”, αλλά το σώμα μου δεν υπακούει. Και είναι άλλο πράγμα το να μένεις σε καλή φυσική κατάσταση, να μεγαλώνεις όμορφα, να φροντίζεις να γυμνάζεσαι και να είσαι σε κάθε ηλικία ενεργός, να χαίρεσαι τις ομορφιές της ζωής και τελείως άλλο να μαστιγώνεις το σώμα σου να ανταπεξέλθει σε συνθήκες που, κανονικά, ούτε οι άνθρωποι με τη μισή σου ηλικία δεν θα έπρεπε να αντιμετωπίζουν (γιατί οι δυο δουλειές, ας πούμε, δεν είναι ποτέ, σε καμία ηλικία, ok).
Έχω δικαίωμα να μεγαλώσω. Γιατί, εδώ που τα λέμε, δεν είναι δίκαιο να ζήσω ως έφηβη μέχρι τη μέρα που θα πεθάνω. (Γιατί, φυσικά, η γενιά μου ούτε στη σύνταξη θα μπορέσει να βγει, με αυτά τα οικονομικά δεδομένα). Κάποια στιγμή, ανάμεσα στην εφηβεία και στα γεράματα, πρέπει να μπορέσω να ζήσω κι εγώ τις ομορφιές της ενήλικης ζωής. Αυτή την περίοδο που είσαι αρκετά νέος ώστε να μπορείς ακόμη να χαίρεσαι πράγματα και ταυτόχρονα αρκετά μεγάλος ώστε να έχεις σιγουριά, αυτοπεποίθηση, σταθερότητα, χρήματα για να τα κάνεις όλα αυτά. Αυτή την περίοδο που θεωρούνταν για τις προηγούμενες γενιές η εποχή της ακμής και της δημιουργίας.
Και όχι, τίποτα από αυτά δεν είναι ένα ατομικό μικροαστικό όνειρο. Δεν τα θέλω για τον εαυτό μου - στο κάτω-κάτω, και την καλύτερη, την πιο άνετη και εύκολη ζωή, δεν μπορείς να τη ζήσεις μόνος σου, χωρίς τους ανθρώπους της γενιάς σου. Δεν είναι καν η ανάγκη και η διεκδίκηση μίας γενιάς - ή, μάλλον, περισσότερων γενεών, γιατί ούτε οι νεότεροι και οι νεότερες από μας προβλέπεται να ζούνε καλύτερα. Είναι προϋπόθεση για να μπορέσει να υπάρξει η κοινωνία μας με στοιχειώδεις όρους συνοχής και συνέχειας. Δεν υπάρχει κοινωνία συγκροτούμενη από ανθρώπους εξαντλημένους. Δεν υπάρχει κοινωνία χωρίς δεσμούς χτισμένους πάνω στη χαρά, στον ελεύθερο χρόνο, στην αλληλεγγύη. Δεν υπάρχει κοινωνία αν ο καθένας και η καθεμία δεν μπορεί μέσα σε αυτή να δει τον εαυτό του, τις ανάγκες, τα όνειρά του, αν δεν μπορούμε μέσα σε αυτή να ζούμε όλοι και όλες μαζί κάθε φάση του κύκλου της ζωής, να μεγαλώνουμε μαζί και όμορφα.
Ένας κόσμος φτιαγμένος από Πίτερ Παν, δεν θα είναι ένας κόσμος νεραϊδένιος, αλλά εφιαλτικός.
Πολύ πολύ πολύ συγκινητικά αληθινό το κείμενό σου.
Σε ευχαριστώ για το μοίρασμα!